Παυλόπουλος Ουρολόγος

Πότε απαιτείται συλλογή σπέρματος;

Η συλλογή σπέρματος πραγματοποιείται συνήθως για διαγνωστικούς λόγους όπως για την διενέργεια σπερμοδιαγράμματος, καλλιέργειας σπέρματος ή άλλων εξετάσεων, μπορεί όμως να επιβάλλεται και για θεραπευτικούς λόγους όπως η κρυοσυντήρηση σπέρματος, η σπερματέγχυση, ή η εξωσωματική γονιμοποίηση.

Σε κάθε περίπτωση πρέπει να ακολουθούνται οι κατωτέρω κανόνες προκειμένου η συλλογή του σπέρματος να γίνει σωστά.

Προετοιμασία για την συλλογή σπέρματος

Πρέπει να έχει προηγηθεί αποχή από σεξουαλική επαφή ή γενικότερα από εκσπερμάτιση με οποιοδήποτε τρόπο (συνουσία, αυνανισμό, αυτόματη ρεύση), επί 3-4 ημέρες πριν από την συλλογή. Για τον υπολογισμό του διαστήματος της αποχής δεν μετράμε την ημέρα της επαφής και την ημέρα της εξέτασης. Αν η περίοδος αποχής είναι μικρότερη, μπορεί να παρατηρηθεί χαμηλότερη συγκέντρωση σπερματοζωαρίων. Σε αποχή μεγαλύτερη των 4 ημερών παρατηρείται συνήθως μείωση της κινητικότητας των σπερματοζωαρίων.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να απαιτείται τροποποίηση της φαρμακευτικής αγωγής που λαμβάνετε, ή λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων πριν την σπερμοληψία. Ενημερώστε μας για την πιθανή χρόνια φαρμακευτική αγωγή σας και ακολουθήστε τις ενδεχόμενες ειδικές οδηγίες που θα σας δοθούν.

Ενημερώστε μας για ενδεχόμενη έκθεση το τελευταίο διάστημα σε δυνητικούς σπερμοτοξικούς παράγοντες όπως η ακτινοβολία, η μαριχουάνα ή εμπύρετα νοσήματα.

Μέθοδος συλλογής

Το σπέρμα πρέπει να συλλεγεί σε αποστειρωμένο ουροσυλλέκτη που προμηθεύεστε από φαρμακείο. Ο συλλέκτης πρέπει να έχει έρθει σε θερμοκρασία σώματος πριν χρησιμοποιηθεί.

Καθαρίζετε καλά με σαπούνι όλη την περιοχή των γεννητικών οργάνων και την ξεβγάζετε με άφθονο νερό. Έχετε πλύνει καλά τα χέρια σας πριν την λήψη.

Η συλλογή σπέρματος είναι προτιμότερο να πραγματοποιηθεί σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στο εργαστήριο. Κατ΄οίκον λήψη του σπέρματος είναι αποδεκτή μόνο εφόσον η μεταφορά του υλικού στο εργαστήριο δεν πρόκειται να διαρκέσει περισσότερο από 45΄- 60΄ και μόνο εφόσον δεν επικρατούν συνθήκες έντονου κρύου ή καύσωνα.

Η παρουσία της συζύγου ή της συντρόφου και η συμμετοχή της στη συλλογή σπέρματος είναι επιθυμητή, καθώς έτσι επιτυγχάνεται καλύτερη στύση και πλήρης εκσπερμάτιση. Ωστόσο πρέπει να τονιστεί ότι η συλλογή είναι προτιμότερο να γίνει με αυνανισμό, καθώς η διακεκομμένη συνουσία ή ο στοματικός έρωτας συνήθως οδηγούν σε απώλεια υλικού.

Σε περίπτωση ηθικών, θρησκευτικών ή άλλων προβλημάτων για την εφαρμογή αυνανισμού, μπορεί να γίνει συλλογή σπέρματος με συνουσία και με χρήση ειδικού προφυλακτικού που δεν περιέχει σπερμοκτόνες ουσίες. Απαγορεύεται η συλλογή σπέρματος με τα συνήθη προφυλακτικά, καθώς περιέχουν ουσίες που αδρανοποιούν τα σπερματοζωάρια.

Μεταφορά δείγματος

Κατά τη μεταφορά, το δείγμα πρέπει να μην εκτίθεται στον ήλιο και κυρίως στο κρύο, είναι καλό δε, ο συλλέκτης να κρατιέται σε σχετική επαφή με το σώμα σε κάποια εσωτερική τσέπη.

Σε κάθε περίπτωση συλλογής σπέρματος, στο σπίτι ή στο εργαστήριο, πρέπει να σημειωθεί ο ακριβής χρόνος λήψης, το διάστημα αποχής και αν η συλλογή ήταν πλήρης. Είναι σημαντικό να μην υπάρχει απώλεια σπέρματος και να συγκεντρωθεί όλο το υλικό στο αποστειρωμένο δοχείο. Η απώλεια ιδίως του αρχικού κλάσματος του εκσπερματίσματος, που κατά κανόνα περιέχει και τα περισσότερα σπερματοζωάρια, οδηγεί εσφαλμένως σε αποτελέσματα μειωμένης συγκέντρωσης.

Τεστ γονιμότητας στο σπίτι

Έρευνες έχουν δείξει ότι ένα ποσοστό ανδρών σε υπογόνιμα ζευγάρια, που αγγίζει το 80% δεν υποβάλλεται σε σπερμοδιάγραμμα ή καθυστερεί υπερβολικά τον έλεγχο για λόγους ντροπής, έλλειψης χρόνου ή απλής αναβλητικότητας. Για άνδρες που δεν επιθυμούν ή αποφεύγουν να εκτεθούν στην ομολογουμένως αμήχανη διαδικασία ελέγχου της γονιμότητας στο ειδικό εργαστήριο, υπάρχει πλέον και στην Ελλάδα η δυνατότητα κατ΄οίκον ελέγχου του σπέρματος μέσω ενός εύχρηστου ειδικού τεστ, το οποίο δείχνει μέσα σε 10 μόλις λεπτά αν η συγκέντρωση των σπερματοζωαρίων είναι φυσιολογική ή χαμηλή. Το SpermCheck Fertility όπως ονομάζεται, εμφανίζει ποσοστό ακρίβειας άνω του 98% και παρέχει με τον τρόπο αυτό αξιόπιστα αποτελέσματα στον προσωπικό χώρο του εξεταζόμενου, υποδεικνύοντας σε ποιες περιπτώσεις πρέπει να ακολουθήσει περαιτέρω έλεγχος.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Gerris J. Methods of semen collection not based on masturbation or surgical sperm retrieval. Hum Reprod Update 1999; 5(3):211-5.
Elzanaty S, Malm J, Giwercman A. Duration of sexual abstinence: epididymal and accessory sex gland secretions and their relationship to sperm motility. Hum Reprod 2005; 20(1): 221-5.
Elzanaty S, Malm J. Comparison of semen parameters in samples collected by masturbation at a clinic and at home. Fertil Steril 2008; 89(6):1718-22.