Παυλόπουλος Ουρολόγος

Gallery

Gallery...»

Εισαγωγή

Η ενδοφλέβια πυελογραφία (ή ορθότερα απεκκριτική ουρογραφία) αποτελεί μια πολύτιμη εξέταση για την μελέτη του ουροποιητικού συστήματος, ιδίως μάλιστα των νεφρών και των ουρητήρων. Παρέχει όχι μόνο λεπτομερείς ανατομικές εικόνες συνολικά του ουροποιητικού, αλλά και σημαντικές πληροφορίες για την λειτουργική κατάσταση τόσο των νεφρών, όσο και της ουροδόχου κύστεως.

Γιατί γίνεται;

Οι βασικότερες ενδείξεις για την διενέργεια απεκκριτικής ουρογραφίας είναι:

  • Μελέτη λιθιάσεως ουροποιητικού
  • Διερέυνηση κωλικού νεφρού και αποφράξεων της αποχετευτικής μοίρας και των ουρητήρων
  • Διερεύνηση αιματουρίας
  • Έλεγχος κακώσεων του ουροποιητικού
  • Έλεγχος νεοπλασμάτων των νεφρών, των ουρητήρων ή της ουροδόχου κύστεως
  • Μελέτη συγγενών ανωμαλιών ουροποιητικού
  • Μελέτη νεφρικών κύστεων

Πώς γίνεται;

Αρχικώς λαμβάνεται μια ακτινογραφία κοιλίας με τον ασθενή ξαπλωμένο στην ακτινολογική τράπεζα. Η ακτινογραφία αυτή εκτιμάται από τον ακτινολόγο και η εξέταση συνεχίζεται με ενδοφλέβια χορήγηση μιας σκιαγραφικής ουσίας συνήθως σε μια φλέβα του βραχίονα. Η σκιαγραφική ουσία περνάει κατά σειρά από την κυκλοφορία του αίματος στο νεφρικό φλοιό, στους κάλυκες, στην πύελο του νεφρού, και στην συνέχεια στους ουρητήρες και την κύστη, επιτρέποντας έτσι την απεικόνιση των οργάνων αυτών με λήψη ακτινογραφιών ανά ορισμένα χρονικά διαστήματα (συνήθως μετά 1', 5', 15', 30' και 60'). Για ορθότερη απεικόνιση της ουροδόχου κύστεως γίνεται λήψη ακτινογραφίας και μετά από ούρηση του ασθενούς. Ορισμένες φορές είναι επιπλέον απαραίτητη η εκτέλεση και καθυστερημένων λήψεων, οπότε ο ασθενής πρέπει να επανέλθει ή να παραμείνει στον χώρο της εξέτασης για 2, 3 ή και περισσότερες ώρες.

Πιθανοί κίνδυνοι

Όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση που γίνεται χρήση ιονίζουσας ακτινοβολίας είναι αυτονόητο πως πρέπει να έχει αποκλειστεί η πιθανότητα εγκυμοσύνης, ενώ προφανές είναι ακόμη πως σε κάθε περίπτωση πρέπει να σταθμίζεται το αναμενόμενο όφελος από την εξέταση με τους πιθανούς (πολύ μικρούς ωστόσο) κινδύνους της ακτινοβολίας.

Με την χρήση των νεώτερων μη ιονικών σκιαγραφικών ουσίων χαμηλής ωσμωτικότητας η ασφάλεια της εξέτασης έχει αυξηθεί σημαντικά. Εξακολουθούν πάντως να υφίστανται λίγες πιθανότητες για εμφάνιση αλλεργικών αντιδράσεων ήπιας ή μέτριας βαρύτητας. Ασθενείς με γνωστή αλλεργία σε ιωδιούχα σκιαγραφικά ή άτομα με ιστορικό σοβαρών αλλεργικών καταστάσεων πρέπει να μην υποβάλλονται σε ενδοφλέβια πυελογραφία, εκτός αν είναι απολύτως αναγκαίο και έχει προηγηθεί ειδική αντιαλλεργική αγωγή.

Υφίσταται επίσης μικρός κίνδυνος εμφάνισης αντιστρεπτής οξείας νεφρικής βλάβης κυρίως σε ιδιαίτερες ομάδες ασθενών. Έτσι, ασθενείς μεγάλης ηλικίας, πάσχοντες από διαβήτη, υπέρταση ή έχοντες ιστορικό νεφρικής νόσου πρέπει να ελεγχθούν με εξέταση ουρίας και κρεατινίνης αίματος πριν την εξέταση. Όσο υψηλότερη είναι η αρχική τιμή της κρεατινίνης, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος νεφροτοξικότητας από το σκιαγραφικό. Πάσχοντες από σακχαρώδη διαβήτη, οι οποίοι λαμβάνουν το πολύ συνηθισμένο φάρμακο metformin (Glucophage) πρέπει να το διακόψουν 48 ώρες πριν την εξέταση. Σε ασθενείς επίσης με πολλαπλό μυέλωμα, νεφρική ανεπάρκεια, συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, δρεπανοκυτταρική αναιμία ή φαιοχρωμοκύττωμα υπάρxει αυξημένη πιθανότητα νεφρικής βλάβης και αν κρίνεται εντελώς αναγκαία η χορήγηση σκιαγραφικού πρέπει να λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα.

Σε μερικούς ασθενείς μπορεί να εμφανιστεί αίσθηση θερμότητας ή κοκκινίσματος στο πρόσωπο ή στο σώμα, φαγούρα. κεφαλαλγία ή και ναυτία. Δεν είναι σπάνια επίσης μια δυσάρεστη αίσθηση μεταλλικής γέυσης στο στόμα.

Προετοιμασία ασθενούς για πυελογραφία

Για 3-4 ημέρες πριν την εξέταση αποφεύγεται η κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, οσπρίων, χυμών, χορταρικών και γάλακτος.

Την παραμονή της εξέτασης και μετά από ένα ελαφρύ μεσημεριανό γεύμα (κοτόπουλο ή μπιφτέκι με λίγες πατάτες ή ρύζι), ο ασθενής λαμβάνει ένα καθαρτικό όπως το X-prep, εκτός αν υπάρχουν άλλες οδηγίες ή συνυπάρχει νόσος του γαστρεντερικού, προκειμένου να κενωθεί πλήρως το έντερο και να ληφθούν εικόνες υψηλής ποιότητας στην πυελογραφία. Το καθαρτικό πρέπει να ληφθεί μέχρι τις 15:00 μαζί με άφθονο νερό. Μετά την λήψη συνεχίζεται η λήψη διαυγών υγρών (νερό, τσάι, χαμομήλι), ενώ το βράδυ επιτρέπεται η κατανάλωση λίγου ζωμού με μια φρυγανιά.

Την ημέρα της εξέτασης ο ασθενής προσέρχεται στο ακτινολογικό κέντρο νηστικός (ούτε νερό ή καφές), έχοντας μαζί του το σκιαγραφικό (π.χ. Xenetix 300/100 ή Visipaque 270/100).

Αν τις τελευταίες 4-5 ημέρες έχει προηγηθεί εξέταση με λήψη βαριούχου σκιαγραφικού από το στόμα, η ενδοφλέβια πυελογραφία πρέπει να αναβληθεί για λίγες ημέρες.

Ποιος ο ρόλος της πυελογραφίας σήμερα

Από την πρώτη περιγραφή της μεθόδου το 1923 μέχρι σήμερα πολλά έχουν αλλάξει στον τομέα της ιατρικής απεικόνισης. Έτσι, είναι γεγονός ότι πλέον οι εφαρμογές της κλασσικής ενδοφλέβιας πυελογραφίας είναι σχετικά περιορισμένες. Σε πολλές περιπτώσεις ο συνδυασμός υπερήχων και απλής ακτινογραφίας είναι επαρκής, ενώ όταν απαιτούνται περισσότερες ανατομικές πληροφορίες είναι δυνατή πλέον η εφαρμογή αξονικής πυελογραφίας, χωρίς ή συνηθέστερα με τρισδιάστατη ανασύσταση εικόνων (3D CT pyelography) με πολύ καλά αποτελέσματα και πιθανόν καλύτερη ευαισθησία και ειδικότητα σε σχέση με την κλασσική πυελογραφία, για τις περισσότερες τουλάχιστον παθήσεις.

Η μαγνητική πυελογραφία (magnetic resonance urography - MRU) αποτελεί επίσης μια ιδιαιτέρως σύγχρονη, αξιόπιστη και λεπτομερή απεικονιστική μέθοδο, η οποία παρουσιάζει το σπουδαίο πλεονέκτημα της μη έκθεσης του ασθενούς σε ιονίζουσα ακτινοβολία, όπως επίσης και την μικρότερη πιθανότητα νεφροτοξικότητας ή αντιδρασης υπερευασθησίας από το χορηγούμενο σκιαγραφικό. Από πλευράς ανατομικών και λειτουργικών πληροφοριών φαίνεται πως εμφανίζει αντίστοιχη διακριτική ικανότητα και διαγνωστική αξία με την CT urography.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Moloney F, Murphy KP, Twomey M, O'Connor OJ, Maher MM. Haematuria: an imaging guide. Adv Urol 2014; 414125.
Sharma A, Sodhi KS, Saxena AK, Bhatia A, Menon P, Rao KL, Khandelwal N. Comparison of intravenous urography and magnetic resonance urography in preoperative evaluation of pelvi-ureteric junction obstruction in children. J Indian Assoc Pediatr Surg 2016; 21(4): 169-174.
Jinzaki M, Kikuchi E, Akita H, Sugiura H, Shinmoto H, Oya M. Role of computed tomography urography in the clinical evaluation of upper tract urothelial carcinoma. Int J Urol 2016; 23(4): 284-98.