Παυλόπουλος Ουρολόγος

Τι είναι;

Νυκτουρία είναι η κατάσταση κατά την οποία ο ασθενής ξυπνάει μία ή περισσότερες φορές κατά την διάρκεια της νύχτας προκειμένου να ουρήσει. Ο ορισμός προϋποθέτει ότι του επεισοδίου ουρήσεως προηγείται, αλλά και ακολουθεί ύπνος. Πρέπει να σημειωθεί ότι για τους περισσότερους ανθρώπους μία μόνο νυχτερινή αφύπνιση για ούρηση είναι μια κατάσταση, αν όχι φυσιολογική, τουλάχιστον αποδεκτή, εύκολα διαχειρίσιμη και χωρίς ιδιαίτερες συνέπειες. Ωστόσο, το να αναγκάζεται κάποιος να ξυπνάει συστηματικά δύο ή περισσότερες φορές κατά την διάρκεια της νύχτας, εξαιτίας της επιθυμίας για ούρηση εν προκειμένω, είναι παθολογικό, έχει αποδεδειγμένη αρνητική επίδραση στην ποιότητα ζωής και χρειάζεται διερεύνηση και αντιμετώπιση.

Πόσο συχνή είναι η νυκτουρία;

Η νυκτουρία αποτελεί ένα από τα συνηθέστερα συμπτώματα του ουροποιογεννητικού συστήματος, με συχνότητα που φθάνει το 80% σε ασθενείς μεγαλύτερους των 80 ετών. Αποτελεί το κυριότερο αίτιο αφύπνισης, τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες, με πολύ σημαντική επίδραση στην ποιότητα ζωής των πασχόντων.

Τι προκαλεί την νυκτουρία;

Όπως συμβαίνει συχνά στην ιατρική, έτσι κι εδώ τα αίτια της νυκτουρίας αφορούν συνήθως σε διάφορους συνδυασμούς υποκείμενων παθολογικών παραγόντων. Αυτοί διαγραμματικώς ταξινομούνται στις παρακάτω κατηγορίες:

  • Ολική πολυουρία

Πρόκειται περί αυξημένης παραγωγής ούρων καθ' όλο το 24ωρο, κατάσταση που παρατηρείται συνηθέστερα στις ακόλουθες καταστάσεις:

    • Σακχαρώδης διαβήτης
    • Άποιος διαβήτης
    • Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια
    • Άλλες διαταραχές των νεφρών με αδυναμία συμπυκνώσεως των ούρων
    • Χρήση διουρητικών
    • Κατανάλωση αλκοόλ
    • Ψυχογενής πολυδιψία
  • Νυχτερινή πολυουρία

Με τον όρο αυτό προσδιορίζεται η αυξημένη παραγωγή ούρων μόνο κατά την διάρκεια της νύχτας. Αποτελεί βασικό μηχανισμό που συμμετέχει στην δημιουργία των περισσοτέρων περιπτώσεων νυκτουρίας, ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, και συνυπαρχουσών παθήσεων προστάτη. Τα αίτια της νυχτερινής πολυουρίας περιλαμβάνουν:

    • Διαταραχές του φυσιολογικού νυχθημέριου (κιρκαδιανού) ρυθμού παραγωγής ούρων, μια συχνή κατάσταση σε ηλικιωμένους.
    • Επανακυκλοφορία κατά την κατάκλιση υγρών "παγιδευμένων στον τρίτο χώρο", όπως συμβαίνει κατ΄εξοχήν σε ύπαρξη καρδιακής ανεπάρκειας, φλεβικής στάσης και περιφερικών οιδημάτων
    • Αποφρακτική άπνοια, η οποία είναι γνωστό πως οδηγεί σε αυξημένη αποβολή νατρίου το βράδυ και σημαντικά αυξημένο όγκο νυχτερινών ούρων
  • Μειωμένη αποθηκευτική ικανότητα της ουροδόχου κύστεως

Αυτό παρατηρείται κυρίως στα παρακάτω:

  • Διαταραχές του ύπνου

Η νυκτουρία εκτός από το ότι προκαλεί διαταραχή στην ποιότητα και την διάρκεια του ύπνου, μπορεί να προκαλείται και η ίδια από διαταραχές του ύπνου. Σε αυτές περιλαμβάνονται:

    • Αποφρακτική άπνοια
    • Αϋπνία
    • Φάρμακα που επηρρεάζουν την ποιότητα του ύπνου (στατίνες, β-blockers, σιλδεναφίλη, αντικαταθλιπτικά, κ.ά.)
    • Επώδυνες καταστάσεις
    • Κατάθλιψη
    • Άγχος

Τι εξετάσεις χρειάζονται;

Για την διερεύνηση της νυκτουρίας απαιτείται λήψη γενικού και ουρολογικού ιστορικού, ουρολογική εξέταση και συμπλήρωση ημερολογίου κύστεως. Το τελευταίο αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την διευκρίνιση του είδους της νυκτουρίας, την εκτίμηση του βαθμού συχνουρίας, τον προγραμματισμό των κατάλληλων περαιτέρω εξέτασεων και βέβαια την αντιμετώπιση της καταστάσεως, αναλόγως των υποκείμενων μηχανισμών.

Ποιές επιπτώσεις έχει η παράταση της νυκτουρίας;

Η μη αντιμετώπιση της νυκτουρίας επί μεγάλο χρονικό διάστημα οδηγεί σε μακροχρόνια πτώση της ποιότητας του ύπνου. Η υποβάθμιση της ποιότητας και διάρκειας του ύπνου έχει ως κύριο σύμπτωμα την ημερήσια υπνηλία. Παρατηρείται λόγω αυτής αυξημένη συχνότητα τροχαίων και άλλων ατυχημάτων, αλλά και επηρεάζονται σημαντικά μια σειρά από ανώτερες νοητικές λειτουργίες, όπως η εφευρετικότητα, η κατανόηση σύνθετων καταστάσεων, η ορθή εκτίμηση του κινδύνου κ.ά.

Μείωση στην διάρκεια του ύπνου φαίνεται να αυξάνει σημαντικά τους δείκτες νοσηρότητας και θνησιμότητας από καρδιαγγειακά νοσήματα καθώς σχετίζεται με αρτηριακή υπέρταση, μεταβολικό σύνδρομο, σακχαρώδη διαβήτη, αύξηση της δραστηριότητας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, μείωση της έκκρισης λεπτίνης και παχυσαρκία.

Συστηματική έλλειψη ύπνου οδηγεί σε διαταραχές της διάθεσης και κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, μείωση της libido, στυτική δυσλειτουργία και πτώση της άμυνας του οργανισμού.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Weiss JP. Nocturia: "do the math". J Urol 2006; 175(3 Pt 2): S16-8.
Weiss JP, van Kerrebroeck PE, Klein BM, Nørgaard JP. Excessive nocturnal urine production is a major contributing factor to the etiology of nocturia. J Urol 2011; 186(4): 1358-63.