Παυλόπουλος Ουρολόγος

Τι είναι;

Ως αιματουρία ορίζεται η παρουσία ερυθρών αιμοσφαιρίων στα ούρα, σε ποσότητα μεγαλύτερη των 4-5 ανά οπτικό πεδίο μεγάλης μεγέθυνσης στην εξέταση με το μικροσκόπιο. Η ανεύρεση λιγότερων ερυθρών αιμοσφαιρίων δεν θεωρείται παθολογική.

Η αιματουρία μπορεί να είναι μικροσκοπική, όταν τα ερυθρά αιμοσφαίρια στα ούρα είναι λίγα και η παρουσία τους αναδεικνύεται μόνο με το μικροσκόπιο, ή μακροσκοπική, όταν υπάρχει αρκετή ποσότητα αίματος στα ούρα, ώστε αυτά να χρωματίζονται εμφανώς, από ανοιχτά ροζ, έως έντονα κόκκινα ή καφέ, με ή χωρίς την παρουσία πηγμάτων αίματος. Είναι αναγκαίο να τονιστεί ότι και οι δύο αυτές μορφές αιματουρίας, είτε με παρουσία είτε με απουσία άλλων συμπτωμάτων, είναι δυνατό να υποκρύπτουν κάποιο σοβαρό παθολογικό πρόβλημα και απαιτούν διερεύνηση.

Πόσο συχνή είναι η αιματουρία;

Η αιματουρία είναι σχετικά συχνό σύμπτωμα και ακόμη πιο συχνό εργαστηριακό εύρημα. Σύμφωνα με τα βιβλιογραφικά δεδομένα περίπου το 10% του γενικού πληθυσμού θα παρουσιάσει τουλάχιστον μια φορά στην ζωή του επεισόδιο αιματουρίας. Το αντίστοιχο ποσοστό μακροσκοπικής αιματουρίας είναι 3%. Σε μια μελέτη το 2,5% των ανδρών ηλικίας 28 έως 57 ετών βρέθηκαν θετικοί στην ανίχνευση αίματος στα ούρα, ενώ σε μια άλλη παρόμοια μελέτη το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 5,4%. Η αιματουρία είναι σημαντικά συχνότερη στις γυναίκες, πιθανότατα λόγω της αυξημένης συχνότητας ουρολοιμώξεων.

Ποια τα αίτια της αιματουρίας

Η παρουσία αίματος στα ούρα μπορεί να οφείλεται σε βλάβη οποιασδήποτε περιοχής του ουροποιητικού συστήματος, καθόλη την πορεία των ούρων, η οποία περιλαμβάνει το νεφρικό παρέγχυμα, την αποχετευτική μοίρα των νεφρών, τους ουρητήρες, την ουροδόχο κύστη, τον προστάτη στους άνδρες και την ουρήθρα. Οι βλάβες μπορεί να αφορούν σε λοίμωξη, φλεγμονή, αυτοάνοσης ή άλλης αιτίας, παρουσία λίθου, παρουσία παθολογικών αγγείων, τραυματισμό και βεβαίως νεόπλασμα.

Έτσι συνήθη αίτια είναι τα θηλώματα της κύστεως, η λιθίαση του ουροποιητικού, οι ουρολοιμώξεις, η υπερπλασία του προστάτη και ο καρκίνος του προστάτη.

Ποσοστό ίσως και μεγαλύτερο του 5% των ασθενών με ασυμπτωματική μικροσκοπική αιματουρία, αποδεικνύεται τελικώς ότι πάσχουν από κάποιο νεόπλασμα του ουροποιητικού συστήματος. Η πιθανότητα είναι σημαντικά μεγαλύτερη σε περιπτώσεις εμμένουσας αιματουρίας, σε άνδρες, σε άτομα που καπνίζουν, σε ασθενείς με επαγγελματική έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες, όπως επίσης και σε ασθενείς πιο προχωρημένης ηλικίας. Η πιθανότητα ύπαρξης καρκίνου είναι προφανώς πολύ μεγαλύτερη σε περιπτώσεις μακροσκοπικής αιματουρίας, κυμαινόμενη μεταξύ 30% και 45%.

Πρέπει να υπογραμμιστεί πως και ορισμένες μη ουρολογικές παθήσεις και καταστάσεις μπορεί να εκδηλωθούν με απώλεια αίματος στα ούρα, όπως αιματολογικά νοσήματα που οδηγούν σε διαταραχές της πηκτικότητας του αίματος ή λήψη αντιπηκτικών φαρμάκων με ανεπαρκή ρύθμιση της δοσολογίας τους. Η συνύπαρξη πρωτεϊνουρίας, αυξημένης κρεατινίνης ή και υπέρτασης σηματοδοτεί την πιθανότητα κάποιου προβλήματος νεφρολογικής φύσεως, όπως η σπειραματονεφρίτιδα.

Αξίζει να τονιστεί ότι η ύπαρξη κόκκινων ούρων δεν σημαίνει αναγκαστικά την παρουσία αίματος στα ούρα. Πράγματι, ορισμένα φάρμακα, όπως και κάποιες τροφές, μπορεί να χρωματίσουν τα ούρα σε αποχρώσεις του κόκκινου, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν ερυθρά αιμοσφαίρια. Τέτοιες φαρμακευτικές ουσίες είναι κατ΄εξοχήν οι σουλφοναμίδες, η κινίκη, η ριφαμπικίνη και η φαινυτοΐνη.

Αίμα στα ούρα. Τι εξετάσεις απαιτούνται;

Αν και αρκετές φορές το αίτιο της αιματουρίας, ιδίως της μικροσκοπικής, δεν αποκαλύπτεται παρά τον ενδελεχή έλεγχο του ασθενούς, η παρουσία αίματος στα ούρα πρέπει πάντα να διερευνάται σχολαστικά με έλεγχο όλου του ουροποιητικού συστήματος. Με τις συνήθεις απεικονιστικές εξετάσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν υπερηχογράφημα, ενδοφλέβια πυελογραφία και αξονική τομογραφία, λαμβάνονται σημαντικές πληροφορίες και συχνά τίθεται η διάγνωση της υποκείμενης νόσου. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες μελέτες προτείνεται από αρκετούς ως πρώτη απεικονιστική εξέταση για τις περισσότερες περιπτώσεις μακροσκοπικής αιματουρίας η αξονική πυελογραφία, ιδίως μάλιστα όταν κρίνεται πως η πιθανότητα υποκρυπτόμενου νεοπλάσματος είναι αξιόλογη. Το αυξημένο κόστος της εξέτασης αλλά και η δόση της ακτινοβολίας που λαμβάνει ο ασθενής, ωστόσο, αποτελούν κατά την γνώμη μας δυνητικά αποτρεπτικούς παράγοντες που πρέπει να συνυπολογίζονται προσεκτικά πριν αποφασιστεί η διενέργεια μιας τέτοιας απεικονιστικής μεθόδου. Σε αρκετές πάντως περιπτώσεις μικροσκοπικής αιματουρίας και στις περισσότερες περιπτώσεις μακροσκοπικής αιματουρίας είναι αναγκαίο ο ασθενής να υποβληθεί σε πιο επεμβατικές εξετάσεις, όπως η κυστεοσκόπηση. Ο ρόλος νέων απεικονιστικών μεθόδων, όπως η αξονική και η υπερηχογραφική εικονική (virtual) κυστεοσκόπηση δεν έχει ακόμη διερενηθεί και τεκμηριωθεί επαρκώς, με αποτέλεσμα οι μέθοδοι αυτές να θεωρούνται πειραματικές.

Θεραπεία αιματουρίας

Η θεραπεία της αιματουρίας είναι προφανές πως οφείλει να είναι αιτιολογική. Πρέπει να στοχεύει δηλαδή στην θεραπεία της πάθησης που ευθύνεται για την παρουσία αίματος στα ούρα. Σε ορισμένες, ευτυχώς σπάνιες περιπτώσεις βαρείας αιματουρίας είναι απαραίτητη η επείγουσα αντιμετώπιση της απώλειας αίματος με τοποθέτηση καθετήρος, πλύσεις της κύστεως ώστε να διαλυθούν και να απομακρυνθούν τα πήγματα αίματος και ενδεχομένως αιμοδυναμική σταθεροποίηση του ασθενούς με χορήγηση υγρών ή και αίματος. Μερικές φορές είναι απαραίτητη η επείγουσα ενδοσκοπική διερεύνηση του σημείου που αιμορραγεί με ηλεκτροκαυτηρίαση των υπεύθυνων αγγείων ή ενίοτε και πιο εκτεταμένη επέμβαση.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Davis R, Jones JS, Barocas DA, Castle EP, Lang EK, Leveillee RJ, Messing EM, Miller SD, Peterson AC, Turk TM, Weitzel W. Diagnosis, Evaluation and Follow-Up of Asymptomatic Microhematuria (AMH) in Adults: AUA Guideline. J Urol 2012; 188(6 Suppl): 2473-81.
Moloney F, Murphy KP, Twomey M, O'Connor OJ, Maher MM. Haematuria: an imaging guide. Adv Urol 2014; 2014: 414125.
Cowan NC. CT urography for hematuria. Nat Rev Urol 2012; 9(4): 218-26.
Abrol S, Jairath A, Ganpule S, Ganpule A, Mishra S, Sabnis R, Desai M. Can CT Virtual Cystoscopy Replace Conventional Cystoscopy in Early Detection of Bladder Cancer? Adv Urol 2015; 2015:926590.