Παυλόπουλος Ουρολόγος

Gallery

Gallery...»

Τι είναι η νεφρική κύστη;

Η κύστη του νεφρού είναι ένα μικρός ή μεγαλύτερος ιστικός σάκος πλήρης υδαρούς περιεχομένου. Συνήθως εντοπίζεται προς την επιφάνεια του νεφρού, οπότε ονομάζεται φλοιώδης κύστη, μπορεί όμως να παρουσιάζεται και σε εν τω βάθει σημεία, σε επαφή με την πύελο και το πυελοκαλυκικό σύστημα (παραπυελική κύστη). Το μέγεθος μια νεφρικής κύστης μπορεί να είναι πολύ μικρό, ώστε μόλις να αναδεικνύεται στο υπερηχογράφημα και τις άλλες απεικονιστικές εξετάσεις, κάποτε όμως μπορεί να είναι τόσο μεγάλο ώστε η κύστη να περιέχει ακόμη και λίτρα υγρού. Μια απλή νεφρική κύστη μπορεί να αποτελεί μονήρες υπερηχογραφικό εύρημα, αρκετές φορές όμως ανακαλύπτουμε την παρουσία πολλαπλών απλών νεφρικών κύστεων, συνήθως και στους δύο νεφρούς. Η σχετικώς κοινή αυτή κατάσταση δεν πρέπει να συγχέεται με την λεγόμενη πολυκυστική νόσο των νεφρών, η οποία αποτελεί ιδιαίτερη γενετική πάθηση, αυξημένης σοβαρότητας, ευτυχώς όμως σαφώς μικρότερης συχνότητας.

Νεφρικές κύστεις μπορούν να εμφανιστούν και ως παρενέργεια ενός εξειδικευμένου χημειοθεραπευτικού φαρμάκου, της crizotinib, το οποίο χρησιμοποιείται στην αντιμετώπιση ορισμένων, σχετικά σπάνιων μορφών μη μικροκυτταρικού καρκινώματος του πνεύμονος.

Πώς δημιουργούνται οι νεφρικές κύστεις;

Οι απλές κύστεις των νεφρών φαίνεται ότι προέρχονται από διάταση του σωληναριακού συστήματος του νεφρώνα, της μικροσκοπικής δηλαδή λειτουργικής μονάδας του νεφρού, όπου γίνεται η παραγωγή των ούρων. Οι παράγοντες που πυροδοτούν, συντηρούν ή και αυξάνουν την διάταση αυτή ώστε να προκύψει η νεφρική κύστη δεν είναι επακριβώς γνωστοί. Σύμφωνα πάντως με δεδομένα που έχουν αντληθεί από την μελέτη της πολυκυστικής νόσου των νεφρών, αλλά και άλλων σοβαρών παθήσεων που σχετίζονται με την παρουσία νεφρικών κύστεων όπως η νεφρωνόφθιση, η διαδικασία της νεφρικής κυστογένεσης σχετίζεται άμεσα με διαταραχή στην λειτουργία και τον σχηματισμό κάποιων κυτταρικών δομών στα επιθηλιακά κύτταρα των νεφρικών σωληναρίων, που λέγονται κροσσοί (cilia). Οι δομές αυτές αποτελούν επιμήκεις προεξοχές των κυττάρων, οι οποίες λειτουργούν ως αισθητήρες μηχανικών ερεθισμάτων, αλλά και ως υποδοχείς χημικών ερεθισμάτων που στοχεύουν στην ρύθμιση του κυτταρικού κύκλου. Είναι πιθανό πως η δυσλειτουργία αυτών των κυτταρικών "κεραιών", των κροσσών στο επιθήλιο των νεφρικών σωληναρίων οδηγεί σε τοπική διαταραχή της υδροστατικής πιέσεως, ανώμαλη πολικότητα των κυττάρων, διαταραχές στην ισορροπία κυτταρικού πολλαπλασιασμού και απόπτωσης (προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου), αυξημένη έκκριση υγρού και τελικώς σχηματισμό κύστεως.

Πόσο συχνές είναι;

Οι απλές κύστεις των νεφρών αποτελούν περισσότερο από το 70% όλων των ασυμπτωματικών νεφρικών μαζών. Είναι συχνότατες καθώς μπορεί να παρατηρηθούν σε ποσοστό 40% των ατόμων ηλικίας μεγαλύτερης από τα 50 έτη, ενώ έχει παρατηρηθεί και τεκμηριωθεί μια σαφής θετική συσχέτιση της συχνότητάς τους με την πρόοδο της ηλικίας. Η πάθηση φαίνεται πως είναι σημαντικά συνηθέστερη σε άνδρες, ενώ η συχνότητά της παρουσιάζει επίσης θετική συσχέτιση με το σωματικό βάρος, την ύπαρξη σακχαρώδους διαβήτη, αρτηριακής υπερτάσεως και αυξημένου ουρικού οξέος. Έχει επίσης διαπιστωθεί ότι οι νεφρικές κύστεις παρατηρούνται συνηθέστερα σε ασθενείς με παρουσία λίθων στο νεφρό, όπως και σε άτομα με μειωμένη νεφρική λειτουργία και αυξημένη κρεατινίνη. Φλοιώδεις ή και παραπυελικές κύστεις, συχνά πολλαπλές, εμφανίζονται και στα πλαίσια μιας αρκετά σπάνιας γενετικής πάθησης που ονομάζεται σύνδρομο von Hippel-Lindau. Η νόσος αυτή μπορεί να παρουσιάζει μεταξύ άλλων αιμαγγειοβλαστώματα του νευρικού συστήματος, νευροενδοκρινικούς όγκους, παγκρεατικές κύστεις, και καρκίνο του νεφρού.

Τι συμπτώματα προκαλούν οι νεφρικές κύστεις;

Γενικώς οι απλές νεφρικές κύστεις σπανίως προκαλούν συμπτώματα. Αποτελούν έτσι συνήθως τυχαία υπερηχογραφικά ή πυελογραφικά ευρήματα σε έλεγχο που γίνεται για άλλους λόγους.

Μεγάλες κύστεις είναι δυνατό ορισμένες φορές να προκαλέσουν συμπτωματολογία από την πίεση που ασκούν στην αποχετευτική μοίρα του νεφρού, στα σωληνάκια δηλαδή μέσα από τα οποία διέρχονται τα ούρα. Μπορούν έτσι να προκαλέσουν μερική απόφραξή τους, διάταση και με τον τρόπο αυτό επεισόδια νεφρικού πόνου. Μερικές φορές ακόμη και μικρότερες κύστεις, αν βρίσκονται σε στενή συνάφεια με την ανατομική θέση του ουρητήρα μπορούν να οδηγήσουν σε παρεκτόπισή του και ενδεχόμενα επώδυνα συμπτώματα. Πίεση στο παρακείμενο νεφρικό παρέγχυμα και τοπική ισχαιμία μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη ή την επιδείνωση αρτηριακής υπερτάσεως. Σχετικώς συχνό εύρημα σε τέτοιες περιπτώσεις ευμεγέθων κύστεων που ασκούν σημαντική πίεση είναι η πρόκληση βαθμού ατροφίας και λέπτυνσης του νεφρικού παρεγχύματος. Σπανίως, μια νεφρική κύστη είναι δυνατό να επιμολυνθεί με μικρόβια και να γεμίσει πύον, όπως επίσης, αυτομάτως ή μετά από τραυματισμό, να υποστεί ρήξη. Οι καταστάσεις αυτές οδηγούν σε βαρειά και επικίνδυνη κλινική εικόνα και απαιτούν επείγουσα αντιμετώπιση, συνηθέστερα χειρουργική.

Αν και γενικώς οι κύστεις παρουσιάζουν την τάση να αυξάνουν με ποικίλο ρυθμό σταδιακά σε διαστάσεις με την πρόοδο της ηλικίας του ασθενούς, μπορεί να παραμείνουν μικρές και ασυμπτωματικές, χωρίς ποτέ να προκαλέσουν κλινικά προβλήματα. Σε άλλες ωστόσο περιπτώσεις μπορεί γρήγορα να μεγαλώσουν και να καταστούν κλινικώς έκδηλες, προκαλώντας πόνο, αιματουρία, βάρος ή άτυπες, ακαθόριστες ενοχλήσεις στην περιοχή των νεφρών.

Διάγνωση νεφρικής κύστης

Εξέταση επιλογής τόσο για την διάγνωση, όσο και για την παρακολούθηση των νεφρικών κύστεων είναι το υπερηχογράφημα. Με τον έλεγχο αυτό εξετάζεται κατά πόσο μια κύστη παρουσιάζει ή όχι καλοήθη χαρακτηριστικά. Είναι σημαντικό να τονιστεί πως η ύπαρξη πολλαπλών ή ευμεγέθων ασβεστώσεων στο τοίχωμα μιας κύστης, η ανάδειξη εσωτερικών διαφραγμάτων ιδίως αυξημένου πάχους, όπως και η παρουσία ανομοιογενούς συμπαγούς περιεχομένου ή και ακανόνιστου περιγράμματος εγείρει την υποψία ύπαρξης κυστικού καρκίνου του νεφρού. Σε τέτοιες περιπτώσεις επιβάλλονται περαιτέρω απεικονιστικές εξετάσεις με υπολογιστική τομογραφία και ενδοφλέβια έκχυση σκιαγραφικού ή και μαγνητική τομογραφία.

Θεραπεία

Οι απλές νεφρικές κύστεις στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτούν καμμιά θεραπεία, παρά μόνο περιοδικό υπερηχογραφικό έλεγχο και ουρολογική εκτίμηση. Αν είναι μεγάλες και προκαλούν συμπτώματα μπορεί να απαιτήσουν διαδερμική παρακέντηση, ώστε να αδειάσουν και να γίνει ακολούθως έκχυση κάποιου σκληρυντικού παράγοντα που εμποδίζει, ή τουλάχιστον καθυστερεί την επαναδημιουργία τους (σκληροθεραπεία). Ωστόσο, η μέθοδος δεν είναι πάντα επιτυχής και συχνά απαιτούνται περισσότερες από μία συνεδρίες. Αρκετά συχνά είναι σημαντικό να παρέμβουμε με δίαιτα, σωματική άσκηση ή και φαρμακευτικά σκευάσματα προκειμένου να ρυθμιστεί αποτελεσματικά η αρτηριακή πίεση και να διατηρηθεί σε καλά επίπεδα η λειτουργία των νεφρών.

Η θεραπεία εκλογής ωστόσο για την αντιμετώπιση συμπτωματικής κύστης νεφρού είναι η αφαίρεση τμήματος του τοιχώματός της (μαρσιποποίηση), είτε με ανοιχτή επέμβαση, είτε κυρίως λαπαροσκοπικά με διαπεριτοναϊκή ή οπισθοπεριτοναϊκή προσπέλαση. Τελευταίως περιγράφεται και η εφαρμογή μαρσιποποίησης μέσω ουρητηροσκοπίου εφόσον πρόκειται για ευμεγέθη παραπυελική κύστη σε ανατομική θέση που να την καθιστά προσβάσιμη ενδοσκοπικά. Κύστεις που δεν μπορούν, βάσει του απεικονιστικού ελέγχου, να διακριθούν αξιόπιστα από κυστικά καρκινώματα του νεφρού απαιτούν χειρουργική διερεύνηση και μερική ή ριζική νεφρεκτομή εφόσον διεγχειρητικά αναδειχθεί ότι πρόκειται περί κακοήθειας.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Ozveren B, Onganer E, Türkeri LN. Simple Renal Cysts: Prevalence, Associated Risk Factors and Follow-Up in a Health Screening Cohort. Urol J 2016; 13(1): 2569-75.
Schiavone C, Salvatore L, Primavera A, et al. Simple renal cysts in hypertensive patients: relation between cyst growing and anti-hypertensive therapy. Int J Im-munopathol Pharmacol. 2003; 16(2): 175-80.
Bosniak MA. The use of the Bosniak classification system for renal cysts and cystic tumors. J Urol 1997; 157: 1852-6.
Loftus H, Ong AC. Cystic kidney diseases: many ways to form a cyst. Pediatr Nephrol 2013; 28(1):33-49.
Kang N, Guan X, Song L, Zhang X, Zhang J. Simultaneous treatment of parapelvic renal cysts and stones by flexible ureterorenoscopy with a novel four-step cyst localization strategy. Int Braz J Urol 2018; 30:44.