Παυλόπουλος Ουρολόγος

Gallery

Gallery...»

Επιδημιολογικά στοιχεία για τον καρκίνο του νεφρού

Ο καρκίνος του νεφρού αποτελεί το 2% όλων των κακοήθων νεοπλασμάτων και παρουσιάζεται με συχνότητα 9 περίπου νέων περιπτώσεων ανά 100.000 άτομα, κάθε χρόνο. Αν και είναι σαφώς λιγότερο συχνός από τον καρκίνο του προστάτη και της ουροδόχου κύστεως, ο καρκίνος του νεφρού αποτελεί το πιο θανατηφόρο νεόπλασμα του ουροποιητικού συστήματος, καθώς περισσότερο από το 40% των πασχόντων θα καταλήξει εξαιτίας της νόσου του.

Η αναλογία ανδρών - γυναικών είναι 3:2 έως 2:1, ενώ η μέγιστη συχνότητα της νόσου παρατηρείται κατά την 6η και 7η δεκαετία της ζωής. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων θεωρείται σποραδικός, ωστόσο ποσοστό 4% των νεφρικών καρκινωμάτων είναι οικογενές. Στις οικογενείς μάλιστα περιπτώσεις υπάρχει η τάση το νεόπλασμα να εμφανίζεται σε μικρότερη ηλικία, συχνά με πολυεστιακή ή και αμφοτερόπλευρη εντόπιση. Ο καρκίνος του νεφρού εμφανίζεται συχνότερα σε κατοίκους αστικών και βιομηχανικών περιοχών.

Είναι ιδιαιτέρως ενδιαφέρον ότι η επίπτωση του νεφροκυτταρικού καρκινώματος παρουσιάζει κατά τις τελευταίες 3 δεκαετίες μια σταθερή ετήσια αύξηση της τάξης του 3%. Η ευρεία διάδοση του καπνίσματος καθώς και η έκθεση σε περιβαλλοντικούς και επαγγελματικούς ρύπους μπορούν ίσως να δικαιολογήσουν μέρος της αύξησης αυτής. Το φαινόμενο ενδεχομένως να οφείλεται μερικώς και σε αυξημένη ή εγκαιρότερη διάγνωση της νόσου λόγω της ευρείας προληπτικής χρήσης απεικονιστικών εξετάσεων, όπως οι υπέρηχοι.

Ποια τα συμπτώματα του καρκίνου του νεφρού;

Συνήθως ο καρκίνος του νεφρού παραμένει ασυμπτωματικός μέχρι να αποκτήσει σημαντικό μέγεθος. Σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί πόνος με την μορφή κωλικοειδούς άλγους ή συνεχούς οσφυϊκής ενόχλησης. Μικροσκοπική αιματουρία παρατηρείται σε μεγάλο ποσοστό νεοδιαγιγνωσκώμενων καρκινωμάτων νεφρού. Μπορεί να είναι συνεχής ή να εμφανίζεται κατά διαστήματα. Η μακροσκοπική αιματουρία είναι σπανιότερη. Ψηλαφητή μάζα στην κοιλία του ασθενούς μπορεί να γίνει αντιληπτή μόνο όταν ο όγκος λάβει μεγάλο μέγεθος. Ο συνδυασμός πόνου, μακροσκοπικής αιματουρίας και ψηλαφητης μάζας εθεωρείτο παραδοσιακώς ως η χαρακτηριστική διαγνωστική τριάδα του καρκίνου του νεφρού. Λόγω των σύγχρονων απεικονιστικών μεθόδων που επιτρέπουν την πιο έγκαιρη διάγνωση της νόσου, η τριάδα αυτή παρατηρείται σε ποσοστό μικρότερο του 10% και η ύπαρξή της υποδηλώνει προχωρημένο νεόπλασμα (too late triad).

Αρκετά συνηθισμένα σε περιπτώσεις καρκίνου του νεφρού είναι μια σειρά από γενικά συμπτώματα, τα οποία οφείλονται κυρίως στην παραγωγή και έκκριση από το νεόπλασμα ουσιών με διάφορες βιολογικές δράσεις. Μεταξύ αυτών των εκδηλώσεων της νόσου, οι οποίες ονομάζονται παρανεοπλασματικές, περιλαμβάνονται η αναιμία, η ανορεξία, η απώλεια βάρους, η καχεξία, η αύξηση του ασβεστίου στο αίμα, η πυρετική κίνηση, η μείωση των αιμοπεταλίων ή των λευκών αιμοσφαιρίων, η αύξηση του αιματοκρίτη (πολυκυτταραιμία), η υπεργλυκαιμία, τα θρομβωτικά επεισόδια, η δυσλειτουργία του ήπατος, η εμφάνιση υπέρτασης και διάφορες νευρολογικές εκδηλώσεις.

Ποσοστό 20-25% των ασθενών παρουσιάζουν, κλινικώς ή ακτινολογικώς, εμφανείς απομακρυσμένες μεταστάσεις κατά την στιγμή της αρχικής διάγνωσης, ενώ 50% των υπολοίπων θα αναπτύξουν τοπική υποτροπή ή απομακρυσμένη μετάσταση κάποια στιγμή κατά την πορεία της νόσου. Πολλοί εκ των ασθενών με σύγχρονη μετάσταση παρουσιάζουν και αντίστοιχα κλινικά σημεία ή συμπτώματα. Σε αυτά περιλαμβάνονται συνηθέστερα βήχας από πνευμονικές μεταστάσεις, οστικά άλγη από προσβολή των οστών και νευρολογικές εκδηλώσεις λόγω μεταστάσεων στον εγκέφαλο.

Αιτιολογία καρκίνου του νεφρού

Η πλειοψηφία των αδενοκαρκινωμάτων του νεφρού σχετίζεται με μεταλλάξεις του γονιδίου von Hippel-Lindau, ενώ ένα μικρότερο ποσοστό φαίνεται πως συνδέεται αιτιολογικώς με μεταλάξεις άλλων ογκοκατασταλτικών γονιδιών.

Παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση καρκίνου του νεφρού

Το κάπνισμα αποτελεί πολύ καλά τεκμηριωμένο παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη νεφροκυτταρικού καρκινώματος. Η συχνότητα της νόσου είναι σχεδόν διπλάσια σε καπνιστές, ενώ ο κίνδυνος είναι πιο έκδηλος σε άτομα με χαμηλή δραστικότητα του πολυμορφικού ενζύμου Ν-ακετυλοτρανφεράση 2, που συμμετέχει στον καταβολισμό και στην αδρανοποίηση καρκινογόνων ουσιών του καπνού.

Αυξημένη κατανάλωση φρούτων, χορταρικών και λαχανικών φαίνεται ότι ασκεί κάποια προστατευτική δράση, ενώ μεγάλη κατανάλωση κρεάτων και υψηλή πρόσληψη θερμίδων συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου νεφρού. Συμπληρωματική λήψη βιταμίνης Ε, ασβεστίου και σιδήρου συνδυάζεται πιθανόν με μειωμένη συχνότητα, ενώ και η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ φαίνεται ότι ασκεί προστατευτική δράση. Η παχυσαρκία αποτελεί καλώς τεκμηριωμένο παράγοντα κινδύνου. Δείκτης μάζας σώματος μεγαλύτερος από 30 τετραπλασιάζει την πιθανότητα ανάπτυξης καρκίνου του νεφρού σε σχέση με δείκτη μικρότερο από 22.

Επαγγελματική έκθεση σε βιομηχανικά χημικά, όπως οργανικούς διαλύτες, κάδμιο, άσβεστο, αμίαντο, οργανικά φυτοφάρμακα, κολλοειδές διοξείδιο του θορίου και θειικό χαλκό έχει συνδυαστεί με αυξημένο κίνδυνο για τη νόσο, ιδίως σε άτομα με χαμηλή δραστικότητα ενζύμων που απενεργοποιούν δυνητικούς καρκινογόνους παράγοντες.

Η αρτηριακή υπέρταση επίσης αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου, ενώ η τελικού σταδίου νεφρική ανεπάρκεια μπορεί να πολλαπλασιάσει τον κίνδυνο. Μερικές συγγενείς ανωμαλίες του νεφρού, όπως ο πεταλοειδής νεφρός παρουσιάζουν επίσης αυξημένη συχνότητα νεφρικών νεοπλασμάτων. Ενδεχομένως η μακροχρόνια χρήση διουρητικών φαρμάκων μπορεί να αυξήσει ελαφρώς την πιθανότητα ανάπτυξης του νεοπλάσματος.

Θεραπεία

Η κύρια θεραπευτική προσέγγιση ασθενών με νεφρικό καρκίνο περιλαμβάνει κλασικώς την ριζική νεφρεκτομή. Ωστόσο, πληθαίνουν οι μελέτες με σειρές τέτοιων ασθενών οι οποίοι αντιμετωπίστηκαν με μερική νεφρεκτομή και παρουσίασαν ποσοστά 5ετούς επιβιώσεως συγκρίσιμα με αυτούς οι οποίοι υπεβλήθησαν σε ριζική νεφρεκτομή. Εναλλακτικώς μπορεί να εφαρμοστεί λαπαροσκοπική ριζική νεφρεκτομή, πάντα με σεβασμό και προτεραιότητα στους κανόνες που ισχύουν και για την ανοιχτή ογκολογική χειρουργική (παρασκευή του νεφρού εκτός της Gerota, πρώιμη απολίνωση, αποφυγή νεοπλασματικής διασποράς).

Ειδικώς για νεφρικά νεοπλάσματα μικρότερα των 3 cm, κυρίως σε ηλικιωμένους ασθενείς με σοβαρά συνυπάρχοντα νοσήματα μπορεί να προταθεί προσεκτική παρακολούθηση της πορείας του όγκου με συχνό περιοδικό κλινικό και υπερηχογραφικό έλεγχο.

Το καρκίνωμα του νεφρού δεν παρουσιάζει ευαισθησία στην χημειοθεραπεία και την ακτινοθεραπεία και κατά συνέπεια αυτού του είδους οι θεραπείες έχουν περιορισμένη εφαρμογή στην αντιμετώπιση των ασθενών. Συνδυασμός κυτταροτοξικών και ανοσοτροποποιητικών παραγόντων ίσως είναι πιο αποτελεσματικός, ενώ η κύρια κλινική εφαρμογή της ακτινοθεραπείας είναι στην παρηγορητική αντιμετώπιση του πόνου λόγω εντοπισμένων οστικών μεταστάσεων. Ορισμένες μελέτες έχουν αναδείξει σημαντικό όφελος από την διεγχειρητική χρήση ακτινοβολίας στην περιοχή του χειρουργικού πεδίου.

Είναι γνωστό ότι τα καρκινώματα του νεφρού είναι δυνατόν, πολύ σπανίως, να υποστρέψουν αυτομάτως, λόγω πυροδοτήσεως μιας ανοσολογικής αντίδρασης του πάσχοντος προς το νεόπλασμα. Σε μια προσπάθεια να αναπαραχθούν ή να ενισχυθούν τέτοιες ανοσολογικές απαντήσεις έχουν σχεδιαστεί και δοκιμαστεί μια σειρά από ανοσοτροποποιητικές θεραπείες. Σε αυτές περιλαμβάνονται διάφορες υπό ανάπτυξη πολύπλοκες τεχνικές εμβολιασμού που αποσκοπούν στην ειδική ή μη ειδική διέγερση του ανοσοποιητικού συστήματος, ώστε αυτό να βοηθήσει αποτελεσματικά στην καταπολέμηση του νεοπλάσματος. Προς το παρόν σε ευρεία κλινική χρήση είναι η χορήγηση κυτταροκινών, προϊόντων τεχνολογίας ανασυνδυασμένου DNA, Οι κύριες κυτταροκίνες με αποδεδειγμένη, μέτρια ωστόσο, αποτελεσματικότητα στον μεταστατικό καρκίνο του νεφρού είναι η ιντερφερόνη-α (INF-α) και η ιντερλευκίνη-2 (IL-2).

Μετεγχειρητική παρακολούθηση

Η προσεκτική και τακτική μετεγχειρητική παρακολούθηση των ασθενών με την βοήθεια περιοδικών εργαστηριακών και απεικονιστικών εξετάσεων έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία. Πράγματι, η έγκαιρη ανίχνευση μονήρους μεταστατικής εστίας, είτε αυτή αφορά στον πνεύμονα, είτε στο ήπαρ, είτε ακόμη και στον εγκέφαλο , μπορεί να προσφέρει την δυνατότητα ριζικής χειρουργικής εξαιρέσεως με πολύ καλά αποτελέσματα, ιδίως στην περίπτωση μονήρους πνευμονικής μετάστασης.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Παυλόπουλος ΠΜ, Κατσούλης Κ, Ησαϊάδης Δ, Κουρλαμπάς Χ, Γεωργακόπουλος Δ, Μπουζούκας Σ. Καρκινοσάρκωμα νεφρού. 28ο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο, Μάιος 2002, Αθήνα, Περιλήψεις σελ. 154.
Παυλόπουλος ΠΜ, Ζαχείλας Δ, Θαλασσινός Ν, Μαλαγάρης Σ, Μπουζούκας Σ, Αναστασίου Ν. Ενδοβρογχική μετάσταση νεφρικού αδενοκαρκινώματος. Ελληνική Ουρολογία 2004; 16(3): 279-83.
Lindblad P. Epidemiology of renal cell carcinoma. Scand J Surg 2004; 93(2): 88-96.