Παυλόπουλος Ουρολόγος

Αζωοσπερμία: Η μεγαλύτερη πρόκληση στην αναπαραγωγική ιατρική

Τι είναι η αζωοσπερμία;

Ως αζωοσπερμία ορίζεται η πλήρης απουσία σπερματοζωαρίων από το εκσπερμάτισμα, μετά από φυγοκέντρηση του δείγματος για επαρκές χρονικό διάστημα σε υψηλή ταχύτητα και υπομονετική αναζήτηση υπό μικροσκόπηση μεγάλης μεγέθυνσης. Για την τεκμηρίωση της διάγνωσης επιβάλλονται τουλάχιστον δύο, ή καλύτερα περισσότερα σπερμοδιαγράμματα, με χρονική απόσταση μεταξύ τους τουλάχιστον 2 εβδομάδων, προκειμένου να αποκλειστούν περιπτώσεις παροδικής αζωοσπερμίας λόγω επίδρασης τοξικών, φαρμακευτικών, περιβαλλοντικών ή λοιμωδών παραγόντων.

Η ανεύρεση έστω και ελάχιστων σπερματοζωαρίων δεν χαρακτηρίζεται ως αζωοσπερμία και προφανώς θέτει το πρόβλημα της υπογονιμότητας του ασθενούς σε άλλη διαγνωστική και ιδίως θεραπευτική βάση, καθώς επιτρέπει την κρυοσυντήρηση των ανευρεθέντων σπερματοζωαρίων για μελλοντική χρήση, ή την άμεση εφαρμογή εξωσωματικής γονιμοποίησης με τεχνική ICSI (intracytoplasmic sperm injection - ενδοκυτταροπλασματική έκχυση σπερματοζωαρίου).

Αξίζει να αναφερθεί ότι, σύμφωνα με σχετικές μελέτες, σε ποσοστό 10-35% των ανδρών που είχαν χαρακτηριστεί αρχικώς ως αζωοσπερμικοί, βρέθηκαν τελικώς σπερματοζωάρια μετά από ενδελεχή αναζήτηση σε καλώς φυγοκεντρημένο δείγμα. H κατάσταση αυτή στην οποία έχει αποδωθεί ο όρος κρυπτοζωοσπερμία, καθιστά επιβεβλημένη την διερεύνηση περιστατικών μη ανεύρεσης σπερματοζωαρίων σε εξειδικευμένα κέντρα με ικανοποιητική εμπειρία.

Μορφές αζωοσπερμίας

Η απουσία σπερματοζωαρίων από το σπέρμα μπορεί να οφείλεται σε φράξιμο ή ακόμη και απουσία των σωληναρίων που οδηγούν τα σπερματοζωάρια προς τα έξω. Η κατάσταση αυτή λέγεται αποφρακτική αζωοσπερμία, αφορά στο 40% περίπου των περιπτώσεων αζωοσπερμίας και μπορεί να υπάρχει είτε εκ γενετής (συγγενής απλασία των σπερματικών πόρων ή συγγγενής απόφραξη των επιδιδυμίδων), είτε να αναπτυχθεί σε κάποια φάση της ζωής του άνδρα λόγω φλεγμονής, τραυματισμού ή επέμβασης σε κάποιο σημείο του ανδρικού γεννητικού σωλήνα.

Αζωοσπερμία όμως μπορεί να προκαλείται και από ανεπάρκεια ή πλήρη αδυναμία παραγωγής σπερματοζωαρίων, έτσι ώστε τα τελευταία να μην εμφανίζονται στο εκσπερμάτισμα. Ο τύπος αυτός που ονομάζεται μη αποφρακτική αζωοσπερμία, είναι συνηθέστερος και προφανώς μεγαλύτερης σοβαρότητας σε σχέση με την αποφρακτική αζωοσπερμία. Συνήθως ο τύπος αυτός αζωοσπερμίας οφείλεται σε μια μεγάλη σειρά, συχνά όχι επαρκώς αναγνωρισμένων ορχικών αιτίων, τα οποία οδηγούν σε ανεπάρκεια της σπερματογένεσης.

Σύμφωνα με μια άλλη ταξινόμηση, ορθότερη από παθοφυσιολογικής απόψεως, τα αίτια της αζωοσπερμίας διακρίνονται σε προ-ορχικά (κυρίως ανωμαλίες του ενδοκρινικού περιβάλλοντος της σπερματογένεσης), ορχικά και μετα-ορχικά, στα οποία εντάσσονται οι περιπτώσεις αποφρακτικής αζωοσπερμίας, αλλά και περιπτώσεις παλίνδρομης εκσπερμάτισης ή ανοργασμίας.

Πόσο συχνή είναι η αζωοσπερμία;

Σύμφωνα με διάφορες επιδημιολογικές μελέτες η συχνότητα της αζωοσπερμίας στον γενικό πληθυσμό βρίσκεται στο 1% περίπου. Επί του υποπληθυσμού των υπογόνιμων ανδρών αζωοσπερμία μπορεί να παρατηρηθεί σε ποσοστό που κυμαίνεται μεταξύ 10 και 15%. Στις περισσότερες περιπτώσεις η αιτιολογία της αζωοσπερμίας είναι μη αποφρακτική, συχνά εντοπιζόμενη στο ορχικό επίπεδο, λόγω σπερματογενετικής ανεπάρκειας. Στις περιπτώσεις αυτές τα θεραπευτικά περιθώρια είναι περιορισμένα.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Wosnitzer MS1, Goldstein M. Obstructive azoospermia. Urol Clin North Am 2014; 41(1): 83-95.
Schlegel PN. Causes of azoospermia and their management. Reprod Fertil Dev 2004; 16(5): 561-72.